Počelo suđenje Erdoganovom rivalu, tužilaštvo traži više od 2.000 godina zatvora

Suđenje bivšem gradonačelniku Istanbula i jednom od najistaknutijih opozicionih političara u Turskoj, Ekremu İmamoğlu, započelo je u ponedjeljak uz napetu atmosferu i proceduralne sporove koji su već na samom početku prekinuli ročište. Ovaj proces, koji mnogi posmatrači smatraju jednim od najznačajnijih političko-pravnih slučajeva u savremenoj turskoj politici, prati niz optužbi za korupciju i organizovani kriminal, ali i oštre tvrdnje opozicije i organizacija za ljudska prava da je riječ o politički motivisanom postupku, javlja BBC.

Početak suđenja i incident u sudnici

İmamoğlu (55) pojavio se pred sudom kao glavni optuženi u opsežnom procesu u kojem je obuhvaćeno više stotina osoba. Suđenje se održava u sudnici unutar kompleksa zatvora Marmara, gdje se bivši gradonačelnik trenutno nalazi u pritvoru. Dolazak opozicionog političara izazvao je snažne reakcije njegovih pristalica koje su se okupile u i oko sudnice. Okupljeni su ga dočekali aplauzima, zvižducima podrške i povicima, što je dodatno naglasilo političku težinu ovog procesa.

Međutim, suđenje je već nakon petnaestak minuta doživjelo prvi zastoj. İmamoğlu je osporio odluku sudije da se saslušanja drugih optuženih održe prije njegovog iskaza, insistirajući da kao centralna figura procesa ima pravo da prvi iznese svoju odbranu. Sudija je njegov prigovor ocijenio kao nepoštovanje suda, nakon čega je naredio prekid rasprave i pauzu do poslijepodnevnih sati.

U sudnici su se, između ostalih, nalazili njegova supruga Dilek İmamoğlu te lider opozicione Republikanske narodne stranke (CHP), Özgür Özel, koji su pružili podršku optuženom političaru.

Stotine optužbi i prijetnja višemilenijskom kaznom

Prema optužnici, tužilaštvo tereti İmamoğlua za više od 140 krivičnih djela, među kojima su korupcija, zloupotreba položaja i vođenje kriminalne organizacije. Tužioci tvrde da je upravo on bio „osnivač i vođa“ mreže koja je, navodno, organizovala sistematske koruptivne aktivnosti unutar gradske administracije.

Ukupna kazna koju tužilaštvo traži iznosi čak 2.430 godina zatvora, što je brojka koja je izazvala veliku pažnju javnosti i dodatno pojačala političke tenzije oko ovog slučaja. U proces je uključeno i još 407 osoba koje vlasti optužuju da su dio iste mreže. Među njima su saradnici, politički saveznici i pojedinci povezani s gradskom administracijom tokom vremena dok je İmamoğlu bio na čelu najvećeg turskog grada.

İmamoğlu i njegova stranka odlučno odbacuju sve optužbe, tvrdeći da se radi o pokušaju političke eliminacije jednog od najpopularnijih opozicionih lidera u zemlji.

Politički kontekst i sukob s Erdoganom

İmamoğlu se godinama smatra jednim od rijetkih političara koji bi mogli ozbiljno ugroziti dugogodišnju dominaciju predsjednika Recepa Tayyipa Erdoğana, koji je na vrhu turske politike još od 2003. godine.

Njegov politički uspon počeo je 2019. godine, kada je izabran za gradonačelnika Istanbula, čime je opozicija prvi put nakon više od dvije decenije preuzela kontrolu nad tim ključnim gradom. Taj rezultat bio je veliki politički udarac za Erdoğanovu vladajuću AKP. İmamoğlu je zatim ponovo izabran u aprilu 2024. godine, kada je pobijedio kandidata vladajuće stranke s razlikom od gotovo milion glasova. Mnogi politički analitičari taj poraz vlasti u Istanbulu opisali su kao jednu od najtežih političkih neuspjeha Erdoğanove ere.

Hapšenje i masovni protesti

Situacija je dodatno eskalirala u martu prošle godine, kada je İmamoğlu uhapšen upravo na dan kada je zvanično imenovan kao predsjednički kandidat CHP-a za izbore planirane 2028. godine. Njegovo hapšenje izazvalo je najveće proteste u Turskoj u više od deset godina. Hiljade ljudi izašle su na ulice velikih gradova kako bi izrazile podršku opozicionom lideru i protestovale protiv postupanja vlasti.

Nakon demonstracija uslijedila su brojna hapšenja, a policija je pokrenula široku akciju protiv demonstranata i opozicionih aktivista.

Dodatne optužbe

Pored glavnog procesa za korupciju, tužioci su protiv İmamoğlua pokrenuli i nekoliko drugih postupaka. Među optužbama su i navodno špijuniranje, kao i falsifikovanje univerzitetske diplome. Ova posljednja optužba ima posebnu političku težinu jer je univerzitetska diploma zakonski uslov za kandidaturu na predsjedničkim izborima u Turskoj. Nadležni organi su u međuvremenu poništili njegovu diplomu, što bi potencijalno moglo onemogućiti njegovu kandidaturu.

Proces protiv İmamoğlua naišao je na oštre kritike međunarodnih organizacija za ljudska prava. Human Rights Watch ocijenio je da je riječ o nastavku dugotrajnog pritiska na opoziciju. Zamjenik direktora za Evropu i Centralnu Aziju Benjamin Ward izjavio je da je slučaj dio šireg obrasca korištenja pravosudnog sistema protiv opozicionih političara.

Prema njegovim riječima, niz krivičnih postupaka protiv izabranih predstavnika CHP-a ukazuje na pokušaj diskreditacije opozicije i uklanjanja ključnih političkih rivala. Sličan stav iznijela je i Amnesty International. Zamjenica direktora za Evropu Dinushika Dissanayake opisala je optužbe protiv İmamoğlua kao „apsurdne“, naglašavajući da se velik dio slučaja zasniva na svjedočenjima anonimnih ili tajnih svjedoka.

Prema njenim riječima, takva praksa otvara ozbiljna pitanja u vezi s pravičnim suđenjem i vladavinom prava.

Stav vlasti

Turske vlasti odbacuju sve optužbe o političkom pritisku na pravosuđe. Vlada tvrdi da sudovi djeluju potpuno nezavisno i da su postupci protiv İmamoğlua rezultat zakonitih istraga. Ministar pravde Akin Gürlek, koji je ranije bio glavni tužilac i vodio istragu protiv İmamoğlua, izjavio je da je postupao isključivo u skladu sa zakonom. „Jednostavno sam radio svoj posao kao javni tužilac. Moja savjest je čista“, rekao je Gürlek novinarima.

Bez obzira na ishod sudskog procesa, mnogi analitičari smatraju da će ovaj slučaj imati dugoročne posljedice po političku scenu u Turskoj.

Za opoziciju, İmamoğlu ostaje simbol političkog otpora i potencijalni kandidat koji bi mogao ozbiljno izazvati aktuelnu vlast na narednim izborima. Za vlast, s druge strane, ovaj proces predstavlja pokušaj obračuna s navodnom korupcijom i kriminalnim strukturama unutar lokalne administracije. U međuvremenu, suđenje koje je tek započelo vjerovatno će trajati mjesecima, a možda i godinama, dok se tursko društvo i politička scena suočavaju s jednim od najkontroverznijih sudskih procesa u posljednjem periodu.

federalna.ba