Prohujalo s vihorom

Kada se govori o najvažnijim filmovima u historiji kinematografije, Prohujalo s vihorom (Gone with the Wind) iz 1939. godine gotovo uvijek se nalazi na samom vrhu liste. Riječ je o jednom od najvećih i najambicioznijih filmskih projekata klasičnog Hollywooda, monumentalnoj adaptaciji istoimenog romana američke spisateljice Margaret Mitchell, objavljenog 1936. godine.
Film je producirao legendarni hollywoodski producent David O. Selznick, a režirao Victor Fleming, iako je tokom produkcije kroz režiju prošlo više autora.
Na dodjeli 12. nagrada Američke filmske akademije film je postigao historijski uspjeh osvojivši 10 Oscara (uključujući i počasnu nagradu) od ukupno 13 nominacija, čime je postao jedan od najnagrađivanijih filmova svog vremena.

U glavnim ulogama pojavljuju se Vivien Leigh kao Scarlett O’Hara i Clark Gable kao Rhett Butler – jedan od najpoznatijih filmskih parova u historiji.

Ljubav u vremenu američkog građanskog rata

Radnja filma smještena je u američki jug tokom i nakon Američkog građanskog rata, jednog od najdramatičnijih razdoblja američke historije.
U središtu priče nalazi se Scarlett O’Hara, razmažena ali izuzetno snažna kći bogatog plantažera iz Georgije. Film prati njen život tokom raspada starog društvenog poretka, rata i teškog perioda obnove koji je uslijedio nakon poraza Konfederacije.

Scarlett je tvrdoglava, manipulativna, ali i nevjerovatno izdržljiva žena koja pokušava sačuvati svoju porodičnu plantažu Tara i opstati u svijetu koji se raspada pred njenim očima. Tokom tih burnih događaja razvija se kompleksan odnos između nje i ciničnog, ali šarmantnog Rhetta Butlera.

Njihova ljubavna priča, puna sukoba, strasti i nesporazuma, ostala je jedna od najpoznatijih romantičnih priča u historiji filma.

Jedna od najpoznatijih filmskih replika

Film je poznat po brojnim nezaboravnim scenama i dijalozima, ali posebno se pamti završna scena u kojoj Rhett Butler napušta Scarlett i izgovara jednu od najpoznatijih rečenica u historiji kinematografije:
“Frankly, my dear, I don't give a damn.”
Ta replika redovno se nalazi na listama najpoznatijih filmskih citata svih vremena.

Jednako je legendarna i scena u kojoj Scarlett, nakon što rat uništi njenu porodicu i imanje, zaklinje da više nikada neće biti gladna – dramatični trenutak koji simbolizira njenu odlučnost da preživi bez obzira na cijenu.
“As God is my witness, I'll never be hungry again.”
Ova scena, u kojoj Scarlett stoji na iscrpljenoj zemlji svoje plantaže Tara i podiže šaku zemlje prema nebu, smatra se jednim od najpoznatijih i najemotivnijih trenutaka u historiji klasičnog Hollywooda. Replika je postala simbol njenog prkosa i neumorne borbe za opstanak u svijetu koji se raspada oko nje.

Produkcija bez presedana

Produkcija filma bila je jedan od najvećih hollywoodskih projekata tridesetih godina.
Snimanje je trajalo gotovo dvije godine, a audicija za glavnu ulogu Scarlett O’Hare postala je jedna od najvećih potjera za glumicom u historiji filma. Više od 1400 glumica razmatrano je za tu ulogu prije nego što je izabrana Vivien Leigh.
Film je poznat i po jednoj od najimpresivnijih scena klasičnog Hollywooda, spaljivanju Atlante, spektakularnoj sekvenci u kojoj je korišteno više ogromnih scenografskih setova i stotina statista.

Historijski Oscar trenutak

Jedan od najvažnijih trenutaka u historiji Oscara dogodio se upravo zahvaljujući ovom filmu.
Glumica Hattie McDaniel osvojila je Oscara za najbolju sporednu glumicu, postavši prva Afroamerikanka koja je dobila nagradu Američke filmske akademije.

Uloga Mammy, Scarlettine služavke, ostala je jedna od najpoznatijih sporednih uloga u klasičnom Hollywoodu, iako je sama ceremonija bila obilježena segregacijom – McDaniel je sjedila za posebnim stolom zbog rasne diskriminacije koja je tada bila na snazi u SAD-u.

Film koji je obilježio historiju kinematografije

U komercijalnom smislu, Prohujalo s vihorom postao je jedan od najuspješnijih filmova svih vremena.
Kada se zarada prilagodi inflaciji, film se i danas smatra najprofitabilnijim filmom u historiji američkih kina, s procjenom od stotina miliona prodanih ulaznica širom svijeta.

Film je osvojio Oscare za:
•    najbolji film
•    najbolju režiju
•    najbolju glavnu glumicu (Vivien Leigh)
•    najbolju sporednu glumicu (Hattie McDaniel)
•    najbolji adaptirani scenarij
•    scenografiju
•    montažu
•    fotografiju u boji
Uz to je dobio i posebnu tehničku nagradu za inovativnu upotrebu kolor tehnologije.

Kontroverze i politička nekorektnost

Uprkos ogromnom umjetničkom i historijskom značaju, Prohujalo s vihorom tokom decenija postao je predmet brojnih kontroverzi.
Kritičari su ukazivali da film romantizira život na američkom jugu prije građanskog rata i prikazuje društvo zasnovano na robovlasništvu kroz nostalgičnu i idealiziranu perspektivu.
Likovi robova u filmu često su prikazani stereotipno, a cijeli narativ uglavnom prati tragediju bijele južnjačke aristokratije nakon poraza Konfederacije.

Zbog toga se film danas često posmatra kao primjer politički nekorektnog klasika – umjetnički izuzetnog djela koje istovremeno odražava rasne i društvene stavove vremena u kojem je nastalo.
U savremenim raspravama o filmu naglašava se potreba da se on gleda u historijskom kontekstu, kao kulturni artefakt koji svjedoči i o veličini hollywoodske kinematografije i o kompleksnim društvenim odnosima Amerike 20. stoljeća. Sam uvodni telop prije emitiranja filma kaže da je „Prohujalo s vihorom proizvod svog vremena i oslikava rasne i etničke predrasude koje su, nažalost, bile uobičajene u američkom društvu. Takvi rasistički prikazi bili su pogrešni kako tada tako i danas. Da bismo stvorili pošteniju, pravičniju i zajedničku budućnost, najprije moramo priznati i razumjeti našu historiju. Ovaj film vam prikazujemo u njegovoj izvornoj verziji.“

Bezvremenski filmski spektakl

Uprkos kontroverzama, Prohujalo s vihorom ostaje jedan od najutjecajnijih filmova u historiji svjetske kinematografije.
Njegova monumentalna produkcija, nezaboravni likovi, epska ljubavna priča i legendarne replike učinile su ga dijelom filmske kulture koji i danas fascinira nove generacije gledalaca.
Film predstavlja vrhunac tzv. zlatnog doba Hollywooda, kada su studiji stvarali velike epske spektakle koji su oblikovali način na koji publika doživljava historiju, ljubav i dramu na velikom platnu.

Upravo zato, više od osam decenija nakon premijere, Prohujalo s vihorom ostaje film koji se iznova otkriva istovremeno kao remek-djelo filmske umjetnosti i kao podsjetnik na složenu historiju društva koje ga je stvorilo.
U okviru ciklusa “U susret Oscaru”, Federalna televizija donosi priliku da ovaj bezvremenski klasik pogledamo u subotu, 14. marta u 20:25h.