Književni osvrt - Orlando: Biografija

Art kvart se u književnom osvrtu vraća klasicima. Autorica romana „Orlando: Biografija“ je Virginia Woolf, jedna je od najutjecajnijih spisateljica. Knjiga koja istražuje identitet, vrijeme i rodne uloge podsjeća nas zašto je Woolf nezaobilazna figura svjetske književnosti.

U mjesecu koji slavi žensku historiju vrijedi se zapitati gdje je danas Orlando, lik čiju je začudnu biografiju ispisala Virginia Woolf stvarajući jedno od najživopisnijih proznih ostvarenja modernizma. Knjiga “Orlando: Biografija” jedinstvena je literarna igra koja propituje vrijeme, identitet i rod. Kroz pripovijest o liku koji tokom stoljeća mijenja epohe, društvene uloge i spol, autorica istražuje šta, zapravo, znači biti čovjek - biće u kojem se u različitim omjerima susreću femininitet i maskulinitet. U tom slojevitom balansu Orlando se često interpretira i kao posveta kompleksnosti ženskog identiteta.

Priča prati život plemića Orlando od elizabetanskog doba - od kraja 16. pa do početka 20. stoljeća. Tokom tog dugog vremenskog luka Orlando prolazi kroz različite historijske epohe, društvene uloge i kulturne kontekste, ali njegova svijest ostaje ista – radoznala, osjetljiva i sklona književnosti.

Roman počinje riječima: On, jer nije moglo biti sumnje u njegov spol. Međutim, nekoliko poglavlja ili nekoliko stoljeća kasnije, Orlando se jednog jutra budi kao žena. U središtu narativa nalazi se transformacija izvedena gotovo neprimjetno bez dramatičnog gubitka ličnog kontinuiteta. Naprotiv, Orlando postaje žena, ali ne gubi kontinuitet vlastite ličnosti. Upravo u toj ideji krije se jedna od ključnih misli romana - identitet nije statična kategorija, nego proces koji se oblikuje kroz vrijeme, iskustvo i društvene okolnosti.

Na srodnom tragu razvija se i kasnije promišljanje u feminističkoj filozofiji. U studiji Drugi spol Simone de Beauvoir zapisala je jednu od najpoznatijih rečenica modernog feminizma: Žena se ne rađa kao žena, već to postaje. Iako napisan ranije, Orlando već istražuje srodnu ideju. Rod nije samo biološka činjenica nego i društvena i kulturna pozicija koja se oblikuje kroz vrijeme.

Formalno, djelo nastaje u duhu književnog modernizma, ali kao razigrana parodija biografije. Podnaslov ‘biografija’ sugerira dokumentarni žanr, iako Orlando živi nekoliko stoljeća prelazeći granice historije i fikcije. Zbog toga se u književnoj teoriji ovo djelo najčešće klasificira kao roman.

Ta žanrovska otvorenost u saglasnosti je i sa samim sadržajem. Kao što se lik Orlando opire jednostavnoj vremenskoj i rodnoj klasifikaciji, tako se tekst opire strogoj žanrovskoj definiciji. Inspiraciju za lik autorica je pronašla u životu svoje bliske prijateljice i pjesnikinje, Vite Sackville-West, kojoj je djelo i posvećeno.

Kroz Orlandovu priču, Wolf je istovremeno ispisala i suptilnu refleksiju o položaju žena u historiji književnosti i društva.

Nazvan biografijom, napisan kao fantastični roman, oblikovan kao razigrana parodija biografskog žanra, ali i ljubavno pismo, Orlando je jedno od najoriginalnijih djela 20. vijeka.

Roman završava u ponoći 11. oktobra 1928. godine, na isti datum kada je i objavljeno njegovo prvo izdanje.

Sa stranica knjige Orlando izlazi u savremeni svijet kao žena, pjesnikinja i svjedokinja nekoliko stoljeća historije. Ako se ličnost mijenja zajedno s vremenom i društvom, onda Orlando i dalje živi među nama. Zato se vraćamo pitanju s početka: Gdje je danas Orlando?

federalna.ba