Iranske sigurnosne snage koordinirale ubistva, mučenje i seksualno zlostavljanje demonstranata, tvrdi Amnesty

UPOZORENJE: Tekst sadrži opise nasilja, mučenja i seksualnog zlostavljanja koji mogu biti uznemirujući za čitaoce.

Iranske sigurnosne snage „koordinirale su“ ubistva, mučenje i seksualno zlostavljanje stotina osoba koje su učestvovale u nacionalnim protestima predvođenim ženama u septembru 2022. godine, navodi Amnesty International na osnovu procurjelih državnih dokumenata i intervjua.

Desetine hiljada osoba, uključujući djecu, izašle su na ulice gradova i mjesta širom Irana nakon smrti 22-godišnje Kurdkinje Mahse Amini u pritvoru, nakon što ju je policija za „moral“ uhapsila zbog navodnog kršenja pravila o nošenju hidžaba.

Kao odgovor, iranske vlasti pokrenule su brutalnu represiju. Zvanične izjave i dokumenti koje je Amnesty analizirao ukazuju na upute za „čvrst i oštar“ odgovor. U jednom od procurjelih naređenja snagama je naloženo da „odgovore nemilosrdno i idu toliko daleko da prouzrokuju smrt“.

Amnesty dokumentovao stotine smrti

Organizacija za ljudska prava sada je istražila i potvrdila smrt 377 demonstranata i osoba koje su se zatekle u blizini protesta, među kojima je bilo 56 djece.

Također je dokumentovala slučajeve 16 osoba koje su, prema navodima, bile silovane tokom proizvoljnog pritvora povezanog s protestima. Među njima je bilo šest žena, sedam muškaraca, 14-godišnja djevojčica te dvojica dječaka od 16 i 17 godina.

U izvještaju Amnestyja navodi se: „Državni agenti penetrirali su žene i djevojčice vaginalno, analno i oralno, dok su muškarci i dječaci bili penetrirani analno. Žrtve su penetrirane drvenim i metalnim palicama, staklenim bocama, crijevima i/ili seksualnim organima i prstima agenata.“

Ova potresna saznanja podudaraju se sa svjedočenjima koja je Guardian prikupio tokom i nakon represije.

U izvještaju Guardiana iz decembra 2022. godine ljekari su naveli da su sigurnosne snage pucale na demonstrantkinje u lice, grudi i genitalije, upozoravajući da bi težina povreda kod stotina mladih Iranaca mogla ostaviti trajne posljedice.

U svjedočenju objavljenom 2023. godine, 25-godišnja demonstrantkinja rekla je Guardianu da su joj tokom ispitivanja sigurnosni agenti stavili povez preko očiju i seksualno je napali.

Slična svjedočenja o seksualnom nasilju i mučenju iznijeli su i ljudi s kojima je razgovarano nakon antivladinih protesta održanih u januaru 2026. godine.

Amnesty: Nekažnjavanje otvorilo put novoj represiji

Amnesty u svom izvještaju navodi da je višegodišnje nekažnjavanje odgovornih za nasilnu represiju otvorilo put još brutalnijem obračunu s nacionalnim antivladinim protestima u januaru 2026. godine.

Ti protesti kulminirali su smrću hiljada demonstranata tokom 48 sati, 8. i 9. januara.

Generalna sekretarka Amnesty Internationala Agnès Callamard rekla je: „Ova istraga otkriva nivoe komandovanja i koordinacije koji su stajali iza smrtonosnih represija iranskih vlasti nad demonstrantima. Agenti na ulicama djelovali su u okviru hijerarhijskog i koordiniranog lanca komandovanja koji ih je povezivao sa zvaničnicima koji su usmjeravali, omogućavali, olakšavali i podržavali zločine počinjene u masovnim razmjerama.“

Amnesty je identificirao 87 iranskih zvaničnika, uključujući bivšeg vrhovnog vođu Ali Khameneija i Mohammada Bagherija, bivšeg načelnika Generalštaba oružanih snaga, koji je poginuo u zračnom napadu u junu 2025. godine. Organizacija navodi da bi protiv njih trebalo provesti istrage zbog „zločina protiv čovječnosti“.

Amnesty je također imenovao tadašnjeg ministra unutrašnjih poslova Ahmada Vahidija, koji je u međuvremenu postao glavni komandant Islamske revolucionarne garde, kao i tadašnjeg zamjenika ministra unutrašnjih poslova zaduženog za policiju i sigurnost Majida Mirahmadija.

federalna.ba

Federalna.ba dostupna je i kao mobilna aplikacija. Preuzmite je na Google Playu i App Storeu.