Dražovič: Iranski kulturni identitet traje 2500 godina; otpor stranoj dominaciji obilježava njihovo društvo

Član Centra za bliskoistočne studije na Filozofskom fakultetu u Ljubljani Fin Lucu Dražovič ističe da Iran ima izuzetno dug kulturni kontinuitet, ali upozorava da se on ne može poistovjetiti s modernim državnim identitetom.

„Iran ima veoma bogatu kulturnu i političku historiju sa kontinuitetom koji seže oko 2500 godina unazad, još od Ahemenida, Parta i Sasanida. Ipak, treba biti oprezan – današnji državni i nacionalni identitet formiran je tek u posljednjim stoljećima, posebno u 20. stoljeću.“

Dodaje da je ključ kontinuiteta prije svega u jeziku.

„Perzijski jezik se kroz historiju mijenjao, ali je zadržao svoju suštinu, čak i tokom arapskog osvajanja, kada je imao važnu ulogu u islamskoj kulturnoj historiji.“

Islamska revolucija kao prekretnica

Govoreći o savremenom Iranu, Dražovič naglašava da je ključni događaj bila Islamska revolucija i uvođenje novog političkog sistema.

„Islamska revolucija predstavlja prekid s monarhijom i uvođenje novog sistema – Islamske republike, zasnovane na konceptu vladavine islamskih pravnika, koji je razvio ajatolah Khomeini.“

Ukazuje i na unutrašnje nesuglasice unutar religijskog establišmenta.

„Važno je naglasiti da su mnogi šiitski klerici u početku odbacivali taj koncept, što pokazuje da ni unutar sistema nije postojalo potpuno jedinstvo.“

Dvije revolucije i utjecaj stranih sila

Iran je kroz modernu historiju prolazio kroz više velikih transformacija, uključujući dvije revolucije.

„Osim Islamske revolucije, Iran je početkom 20. stoljeća prošao i ustavnu revoluciju, kojom je uvedena ustavna monarhija i formiran prvi parlament.“

Ističe i značaj stranog utjecaja.

„Modernizacija Irana ne može se razumjeti bez miješanja stranih sila, prije svega Britanije, Rusije i kasnije Sjedinjenih Država, ali i otpora domaćeg stanovništva tom utjecaju. Ovaj današnji otpor protiv imperialističke dominacije Irana je nešto što karakteriše njihovo društvo posljednjih 150 godina.“

Hijab kao simbol otpora kroz vrijeme

Dražovič navodi zanimljiv primjer kako se simboli mijenjaju kroz političke sisteme.

„Tokom vladavine Reze-šaha, kada je hijab bio zabranjen, žene su ga nosile kao znak otpora. Danas, u Islamskoj republici, kada je obavezan, njegovo nenošenje postaje simbol otpora.“

Poezija i spoj tradicija

Iranska kultura, naglašava, ne može se svesti samo na politiku, ona je duboko ukorijenjena u umjetnosti i tradiciji.

„Iran je poznat po bogatoj poetskoj tradiciji i velikanima poput Hafeza, Ferdusija, Omara Hajama i Rumija, ali i po spoju stare perzijske kulture i šiitskog islama.“

Kao primjer navodi i specifičnosti kalendara.

„To se vidi i u kalendaru – nova godina počinje 21. marta po solarnom sistemu, dok se godine broje od hidžre, što odražava spoj različitih tradicija.“

federalna.ba