"Crvena linija" Pekinga - Evropa upozorena zbog tajvanskih političara

Kineski zvaničnici vrše pritisak na evropske zemlje putem takozvanih „pravnih savjeta“, tvrdeći da ih vlastiti granični zakoni obavezuju da zabrane ulazak tajvanskim političarima, navodi više od šest diplomata i zvaničnika upoznatih sa slučajem.

Prema riječima evropskih diplomata i ministarstava, kineski zvaničnici su upućivali zvanične proteste (demarše) evropskim ambasadama u Pekingu ili putem lokalnih kineskih ambasada direktno evropskim vladama u njihovim glavnim gradovima, upozoravajući ih da ne „gaze kineske crvene linije“.

Diplomatki pritisci i upozorenja

Načini obraćanja su se razlikovali – u nekim slučajevima pojedinačnim državama, u drugim grupama zemalja; neki su bili u formi pisanih nota verbale (poluformalna diplomatska komunikacija), dok su drugi bili lični susreti. Ovi potezi su se dogodili u novembru i decembru, djelimično kao odgovor na nedavne posjete tajvanskih zvaničnika Evropi, uključujući aktuelnu potpredsjednicu i ministra vanjskih poslova, kao i bivšeg predsjednika.

Peking je naveo da „poštuje suverenitet evropske strane u uvođenju i provođenju vizne politike“, ali da je „institucionalna rupa“ omogućila česte posjete tajvanskih političara, prema jednoj noti verbale koju je vidio Guardian.

Pozivanje na evropske i međunarodne propise

Kineski zvaničnici su se pozivali na više zakona i propisa Evropske unije, uključujući Šengenski granični kodeks, prema kojem je jedan od uslova za ulazak državljana trećih zemalja to da se „ne smatraju prijetnjom međunarodnim odnosima bilo koje države članice“.

Sugestija kineske strane bila je da bi dopuštanje ulaska tajvanskim zvaničnicima ugrozilo međunarodne odnose te zemlje s Kinom.

U nekim slučajevima pozivali su se i na Bečku konvenciju o diplomatskim odnosima, ili su sugerirali da evropske zemlje slijede primjer Ujedinjenih nacija i zabrane svim Tajvancima ulazak u državne institucije.

Kritike kineskog tumačenja zakona

„Način na koji Peking primjenjuje i tumači ove propise je smion“, izjavila je Zsuzsa Anna Ferenczy, docentica na Nacionalnom univerzitetu Dong Hwa na Tajvanu. „Prema kineskom tumačenju, odnosi EU-a i Tajvana ugrožavaju odnose EU-a i Kine. To nije percepcija niti stvarnost u Evropi.“

Ministarstvo vanjskih poslova Kine nije odgovorilo na upite. Međutim, u noti verbale navodi se da bi evropske zemlje trebale odbiti sve „takozvane diplomatske pasoše“ koje izdaje Tajvan i „zabraniti tajvanskom osoblju ulazak u Evropu radi traženja službenih kontakata i razmjena, čime se gazi kineska crvena linija“.

Posjete koje „ugrožavaju odnose“

„Kina se nada da će institucije EU-a i evropske zemlje, imajući u vidu šire interese odnosa Kina–EU i bilateralnih odnosa, donijeti političku odluku da odbiju ulazak takozvanog predsjednika ili potpredsjednika Tajvana (uključujući bivše)“, navodi se u dokumentu, uz spisak drugih zvaničnika.

U noti se navode posjete Tajvanaca Belgiji, Češkoj, Poljskoj, Holandiji, Italiji, Austriji, Njemačkoj, Litvaniji, Danskoj, Estoniji i Irskoj, uz tvrdnju da one „ozbiljno podrivaju odnose Kina–EU“.

Također se navodi da je „evropska strana čak dozvolila [potpredsjednici] Hsiao Bi-khim da govori u zgradi Evropskog parlamenta i promoviše separatističke tvrdnje o ‘nezavisnosti Tajvana’“, misleći na njen govor na godišnjem samitu Međunarodne parlamentarne alijanse za Kinu (Ipac) u Briselu.

Reakcije evropskih zemalja i Tajvana

Ministarstva vanjskih poslova Norveške i Finske potvrdila su da su među zemljama koje su primile ove savjete, navodeći da se vizni režimi s Tajvanom određuju u okviru nadležnih šengenskih tijela.

Portparol britanskog Ministarstva vanjskih poslova izjavio je da se dozvole za ulazak u Ujedinjeno Kraljevstvo određuju isključivo prema britanskim zakonima i imigracionim pravilima, koja se jednako primjenjuju i na putnike s Tajvana.

Ministarstvo vanjskih poslova Tajvana saopćilo je da su posjete njihovih zvaničnika Evropi „u potpunosti nevezane za Kinu“ i da Peking nema pravo da se u to miješa.

„Naprotiv, kineska upotreba različitih prisilnih mjera prema drugim zemljama i prijetnje upotrebom sile protiv Tajvana, koje podrivaju globalni i indo-pacifički mir i stabilnost te ugrožavaju direktne interese EU, pravi su faktor koji šteti međunarodnim odnosima Evrope“, rekao je portparol.

„Postupci Kine trebaju biti osuđeni.“

EU između Pekinga i Tajpeja

Kineski „visoko specifični“ savjeti – koji se odnose na evropske granične propise na snazi još od 2011. godine – nisu smatrani pravno utemeljenim, ali je upozoravajući ton posebno ozbiljno shvaćen u nekim manjim državama.

„Ovo vidim kao još jedan način da se među državama članicama stvori nelagoda da bi njihovi odnosi s Narodnom Republikom Kinom mogli biti ugroženi“, rekla je Ferenczy. „Peking dobro zna da su neke članice EU trenutno veoma zainteresovane za privlačenje kineskih investicija.“

Evropska unija nema zvaničan stav o statusu Tajvana. Iako ima formalne odnose s Pekingom, EU održava „čvrste“ nezvanične odnose s Tajpejem kroz parlamentarnu diplomatiju i trgovinu. Nekoliko evropskih zemalja i sama EU imaju trgovinske urede u Tajpeju koji djeluju kao nezvanične ambasade.

Međutim, posljednjih godina blok je pod sve većim pritiskom Pekinga, koji Tajvan smatra svojom provincijom i namjerava ga pripojiti – silom ako bude potrebno. Kao dio strategije prisile, Kina vrši snažan diplomatski pritisak na međunarodnu zajednicu kako bi izolovala Tajpej iz multilateralnih foruma.

Claus Soong, analitičar u institutu Merics specijaliziran za globalnu strategiju Kine, rekao je da se ovaj neobičan potez uklapa u dugogodišnju strategiju Pekinga da svim raspoloživim sredstvima spriječi bližu saradnju s Tajvanom.

„Peking pokušava poručiti da bi evropske zemlje trebale dobro razmisliti prije nego što dozvole ulazak tajvanskim zvaničnicima. Ne bih rekao da je to prijetnja, više podsjetnik – ali ne nužno blag.“

federalna.ba/The Guardian